نجومى و ساعت‌ها ) كه به مغرب‌زمين انتقال يافت و بدين‌سان دانش ستاره‌شناسى در غرب نيز رو به تكامل نهاد . تقريباً ترديدى نيست كه مسلمانان پاندول را براى تعيين وقت ساختند و اين اختراع از طريق اسپانيا به ديگر كشورهاى اروپا رسيد . بىشك اين وسيله اساس بسيارى از اختراعات علمى است . « 1 » اگر مسلمانان كتاب‌هاى يونانى را به عربى ترجمه نمىكردند ، اصولًا علم هيئت و نجوم از ميان مىرفت ؛ چنان كه در حال حاضر نيز اصل اين كتاب‌ها موجود نيست و غربىها در نهضت علمى خود از ترجمه‌هاى عربى استفاده كردند . براى مثال ، اكنون ترجمه كتاب‌هاى توفارس ، ارستلوس ، كرويات ميلاوس ، كرويات ثادون و شرح ثادون بر مجسطى موجود است ، ولى اصل يونانى آنها مفقود شده است . « 2 » نمايش تصوير تصوير شماره 20 - اسطرلاب مصارف مختلفى ازجمله به جاى ساعت جيبى به كار مىرفته است

--> ( 1 ) . علىاكبر ولايتى ، فرهنگ و تمدن اسلامى ، ص 122 و 123 . ( 2 ) . جرجى زيدان ، تاريخ تمدن اسلام ، ص 617 و 618 .